Mirasçılık belgesi nasıl alınır, e-Devlet’te nasıl sorgulanır?

Bir yakınını kaybeden kişinin bankada, tapuda veya başka bir kurumda ilk karşılaştığı taleplerden biri mirasçılık belgesidir. Belgenin ne anlama geldiği ayrı bir notta ele alınmıştır. Bu not, belgeye hangi yollardan ulaşıldığını ve e-Devlet’teki sorgulama hizmetlerinin neyi kapsadığını anlatır.

Kısa özet: Mirasçılık belgesi için noterliğe veya sulh hukuk mahkemesine başvurulabilir. Noterlik başvurusu yazılı ya da sözlü yapılabilir; ancak yargılama gerektiren durumlarda, nüfus kayıtları yeterli olmadığında ve belge yabancılar tarafından istendiğinde noter belge veremez. Daha önce düzenlenmiş bir belge e-Devlet’te iki ayrı hizmetten sorgulanabilir: Adalet Bakanlığı hizmeti mirasçılık belgesi ve iptallerine ilişkin bilgileri sunar; Türkiye Noterler Birliği hizmeti ise 2 Haziran 2021’den sonra elektronik ortamda yapılan noter işlemlerine yöneliktir. Sorgulamada sonuç çıkmaması, belgenin hiç düzenlenmediğini göstermeyebilir.

Mirasçılık belgesi için nereye başvurulur?

Türk Medeni Kanunu’nun 598. maddesine göre, başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir. Noterlik Kanunu’nun 71/A maddesi de mirasçılık belgesi verilmesini noterlerin yapabileceği işlemler arasında sayar.

Bu nedenle iki başvuru yeri vardır: noterlik ve sulh hukuk mahkemesi. Hangisinin kullanılabileceği, başvurunun niteliğine bağlıdır.

Noterlikte başvuru nasıl işler?

Noterlik Kanunu’nun 71/B maddesine göre noter, ilgilinin yazılı veya sözlü başvurusu üzerine talep edilen işlemle ilgili bir tutanak düzenler; talep bir belge düzenlenmesini gerektiriyorsa belgeyi de düzenleyerek verir. Aynı madde, bu işlemlerin noter tarafından bizzat ya da noterlik dairesinde imza yetkisi verilmiş hukuk fakültesi mezunu görevli veya noter stajyeri tarafından yapılabileceğini belirtir.

Aynı maddeye göre aşağıdaki hâllerde mirasçılık belgesi noterlikçe verilemez:

• Belgenin verilmesi yargılama gerektiriyorsa,
• Nüfus kayıtları mirasçılık belgesi verilmesi konusunda yeterli değilse,
• Belge yabancılar tarafından talep ediliyorsa.

Bu durumlarda başvuru yolu sulh hukuk mahkemesidir. Noterlikte hangi belgelerin istendiği, ücret ve işlem süresi gibi ayrıntılar resmî kaynaklarda tek tip olarak yer almadığından başvuru yapılacak noterlikten öğrenilmelidir.

Sulh hukuk mahkemesinde başvuru nasıl işler?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 382. maddesi mirasçılık belgesi verilmesini çekişmesiz yargı işleri arasında sayar. Yani mahkemedeki süreç, taraflar arasında bir uyuşmazlığın çözüldüğü bir dava değil, mirasçılık sıfatının belirlendiği bir çekişmesiz yargı işidir.

Noterlik Kanunu’nun 71/B maddesi, belgenin verilmesi yargılama gerektirdiğinde veya nüfus kayıtları yeterli olmadığında noterin mirasçılık belgesi veremeyeceğini düzenler. Bu tür durumlar sulh hukuk mahkemesinde değerlendirilir.

Alınan belgeye itiraz veya yeni belge mümkün mü?

Noterlik Kanunu’nun 71/C maddesine göre noterlerin verdiği mirasçılık belgesi hakkında, menfaati ihlal edilenler sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 598. maddesi ise mirasçılık belgesinin geçersizliğinin her zaman ileri sürülebileceğini düzenler.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 388. maddesine göre kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde çekişmesiz yargı kararları maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz. Bu, eksik veya hatalı bir belgenin sonradan tartışılmasının önünde kesin bir engel bulunmadığı anlamına gelir; hangi yolun izleneceği ise somut duruma göre değerlendirilir.

e-Devlet’te mirasçılık belgesi nasıl sorgulanır?

e-Devlet’te iki ayrı hizmet bulunur ve kapsamları farklıdır:

• Adalet Bakanlığı Veraset İlamı Sorgulama: Hizmet tanımında “Mirasçılık Belgesi ve İptallerine İlişkin Bilgilerin e-Devlet üzerinden verilmesi” ifadesi yer alır. Hizmetin hangi kurumların kayıtlarını kapsadığı tanımda ayrıca belirtilmez; kimlik doğrulamasından sonra ekranda kontrol edilmelidir.
• Türkiye Noterler Birliği Veraset İlamı Sorgulama: Hizmet tanımına göre, Noterlik İşlemlerinin Elektronik Ortamda Yapılması Hakkında Yönetmelik kapsamında 2 Haziran 2021 tarihinden itibaren gerçekleştirilmiş, kişinin mirasçısı olduğu veraset ilamları görüntülenebilir.

Her iki hizmet de e-Devlet şifresi, mobil imza, elektronik imza, T.C. kimlik kartı veya internet bankacılığı ile kimlik doğrulaması gerektirir.

Sorgulamada sonuç çıkmazsa ne anlama gelir?

Sonuç çıkmaması tek başına belgenin hiç düzenlenmediğini veya kişinin mirasçı olmadığını göstermez. Örneğin noterlik hizmetinin tanımı 2 Haziran 2021 tarihinden itibaren yapılan işlemleri kapsar; bu tarihten önce noterlikte düzenlenmiş bir belge bu ekranda görünmeyebilir. Belgenin mahkemeden mi noterlikten mi alındığı bilinmiyorsa iki hizmetin de kontrol edilmesi gerekir. Mevcut bir belgenin içeriği ve hangi kayıtların ayrıca karşılaştırılacağı için Mirasçılık belgesi neyi gösterir, nereden alınır? notu incelenebilir.

Bu bilgi notu genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özgü hukuki görüş içermez.